Misschien is het grootste probleem van succesvolle mensen wel dat ze vergeten zijn dat ze niets hoeven te bewijzen.
Gisteren zat ik met een klant in gesprek en kwamen we op een zin die klein lijkt, maar een wereld van verschil kan maken:
Niet: “ik mag.”
Maar: “ik wil.”
We hadden het over keuzes maken, verantwoordelijkheid nemen en vooral over de vraag: vanuit welke plek leef je eigenlijk?
Want hoe vaak zeggen we niet:
“Ik mag dat niet.”
“Ik mag daar nog geen mening over hebben.”
“Ik mag pas rust nemen als mijn werk af is.”
“Ik mag dit alleen als mijn omgeving het goedkeurt.”
Alsof er ergens buiten ons een commissie zit die bepaalt wat wij wel en niet mogen.
Maar wat gebeurt er als je die vraag omdraait?
Niet: mag ik dit?
Maar: wil ik dit?
Dat lijkt een klein verschil in woorden. In werkelijkheid kan het een groot verschil maken in hoe je naar jezelf, je werk en je leven kijkt.
Wat is zelfwaarde?
Zelfwaarde gaat over de waarde die je jezelf toekent, los van wat je doet, bereikt of voor anderen betekent.
Dat klinkt eenvoudig. Toch is het voor veel mensen helemaal niet vanzelfsprekend.
We leren al vroeg dat prestaties worden beloond. Een goed cijfer, een compliment, een overwinning, een promotie. We ontdekken dat bepaald gedrag waardering oplevert en dat fouten of afwijzing soms minder prettig voelen.
Langzaam kan daardoor een overtuiging ontstaan:
Als ik goed presteer, ben ik goed genoeg.
En daar zit een valkuil.
Want als jouw gevoel van waarde afhankelijk wordt van je prestaties, ontstaat er een voortdurende behoefte om opnieuw te bewijzen dat je goed genoeg bent.
Je bereikt een doel en vrijwel meteen komt het volgende doel.
Je krijgt erkenning en hebt daarna opnieuw behoefte aan bevestiging.
Je maakt een fout en ineens lijkt die fout iets te zeggen over wie je bent.
Je neemt rust en ergens in je hoofd klinkt de vraag:
“Heb ik dat wel verdiend?”
Zelfwaarde is iets anders.
Zelfwaarde betekent niet dat je jezelf geweldig moet vinden of dat je nooit aan jezelf hoeft te twijfelen.
Het betekent eerder dat je kunt ervaren:
Mijn waarde staat niet voortdurend ter discussie.
Hoe succes je zelfwaarde soms juist kan vertroebelen
Hoe succesvoller we worden, hoe subtieler het probleem soms wordt.
Een mooie functie.
Een goed inkomen.
Een indrukwekkend cv.
Ervaring.
Status.
Verantwoordelijkheid.
Allemaal waardevol.
Maar het wordt ingewikkeld wanneer we deze dingen niet alleen gebruiken om iets te doen, maar nodig hebben om onszelf waardevol te voelen.
Want als mijn waarde afhangt van prestaties, moet ik blijven presteren.
Als mijn waarde afhangt van erkenning, moet ik blijven zoeken naar erkenning.
Als mijn waarde afhangt van controle, wordt loslaten bijna ondraaglijk.
En dan kan iemand aan de buitenkant ontzettend succesvol zijn, terwijl er aan de binnenkant voortdurend dezelfde vraag klinkt:
“Ben ik wel goed genoeg?”
Dat is misschien wel een van de meest verborgen vormen van onzekerheid.
Niet iemand die denkt: ik kan niets.
Maar iemand die denkt:
Ik moet blijven bewijzen dat ik iets kan.
“Ik mag” versus “ik wil”
Daarom bleef de zin uit mijn gesprek met mijn klant zo bij me:
Niet: “ik mag.”
Maar: “ik wil.”
“Ik mag” legt de verantwoordelijkheid buiten jezelf.
Alsof een ander bepaalt of jij toestemming hebt.
“Ik wil” brengt je terug naar jezelf.
Ik kies.
Ik neem verantwoordelijkheid.
Ik maak bewust een keuze.
Dat betekent overigens niet dat je altijd kunt doen wat je wilt. We hebben allemaal verantwoordelijkheden, afspraken, grenzen en consequenties.
Het gaat om iets anders.
De vraag is:
Vanuit welke plek maak ik deze keuze?
Doe ik dit omdat ik bang ben voor afwijzing?
Omdat ik mezelf moet bewijzen?
Omdat iemand anders het van mij verwacht?
Omdat ik denk dat ik pas waardevol ben als ik dit goed doe?
Of kies ik hier daadwerkelijk zelf voor?
Dat verschil is enorm.
Waarom niets doen zo moeilijk kan zijn
Een van de eenvoudigste oefeningen die ik klanten meegeef, is misschien tegelijkertijd een van de moeilijkste:
Ga elke dag vijf minuten op een stoel zitten.
Zet een timer.
En doe niets.
Geen telefoon.
Geen podcast.
Geen to-do-lijst.
Geen boek.
Geen oplossing.
Geen doel.
Gewoon zitten.
Het klinkt bijna te simpel.
Maar juist dan gebeurt er iets interessants.
Zodra je niets hoeft te doen, komt er van alles.
Gedachten.
Ongeduld.
Actiedrang.
De behoefte om iets op te lossen.
De neiging om toch even je telefoon te pakken.
Misschien begint je hoofd ineens aan een hele lijst van dingen die nog moeten gebeuren.
En dat is geen mislukking.
Dat is de oefening.
Je hoeft je hoofd niet leeg te maken.
Je hoeft niet ontspannen te raken.
Je hoeft geen bijzondere meditatieve staat te bereiken.
Je hoeft zelfs niet te stoppen met denken.
Je oefent iets anders:
niets hoeven.
We zijn ontzettend goed geworden in doen
We leven in een maatschappij waarin veel wordt beloond.
Presteren.
Doelen behalen.
Groeien.
Efficiënt zijn.
Beschikbaar zijn.
Doorzetten.
Meer.
Sneller.
Beter.
En natuurlijk is daar niets mis mee.
Ambitie is niet het probleem.
Groei is niet het probleem.
Hard werken is niet het probleem.
Het wordt pas ingewikkeld wanneer je deze dingen nodig hebt om te kunnen geloven dat je goed genoeg bent.
Dan wordt rust verdacht.
Dan voelt niets doen als tijd verspillen.
Dan voelt een fout als een bedreiging.
Dan voelt succes nooit helemaal genoeg.
Want er ligt altijd een volgende prestatie te wachten.
Misschien zijn we daarom ontzettend goed geworden in doen, maar hebben we veel minder geleerd over zijn.
Zelfwaarde is niet hetzelfde als zelfvertrouwen
Dat onderscheid vind ik belangrijk.
Zelfvertrouwen gaat vooral over de vraag:
“Vertrouw ik erop dat ik dit kan?”
Zelfwaarde gaat dieper:
“Ben ik waardevol, ook als ik dit niet kan?”
Je kunt enorm veel zelfvertrouwen hebben in je werk en tegelijkertijd diep vanbinnen onzeker zijn over je eigen waarde.
Je kunt leidinggeven aan honderden mensen en toch moeite hebben met kritiek.
Je kunt succesvol ondernemen en toch bang zijn om te falen.
Je kunt veel bereikt hebben en toch voortdurend het gevoel hebben dat je achterloopt.
Daarom lost nog een succes niet altijd het onderliggende probleem op.
Als de overtuiging is “ik ben pas goed genoeg als…”, dan verschuift het woord achter “als” steeds.
Als ik promotie maak.
Als ik meer verdien.
Als ik dit project afrond.
Als iedereen tevreden is.
Als ik eindelijk rust heb.
Maar wanneer is het dan genoeg?
Misschien begint zelfwaarde hier
Misschien begint zelfwaarde juist daar waar je stopt met jezelf voortdurend te moeten bewijzen.
Je mag ambitieus zijn.
Je mag groeien.
Je mag doelen hebben.
Je mag jezelf uitdagen.
Maar niet omdat je daarmee uiteindelijk het recht verdient om er te mogen zijn.
Je mag er al zijn.
Dat betekent niet dat je niets meer hoeft te veranderen.
Het betekent dat verandering niet langer hoeft voort te komen uit de overtuiging dat je nu niet goed genoeg bent.
Je kunt groeien omdat je nieuwsgierig bent.
Je kunt werken omdat je iets wilt creëren.
Je kunt verantwoordelijkheid nemen omdat je dat belangrijk vindt.
Je kunt een doel nastreven omdat het betekenis voor je heeft.
Niet om je waarde te bewijzen.
Maar vanuit de wetenschap dat je waarde daar niet van afhankelijk is.
En vanaf die plek verandert er iets.
Dan wordt:
“Moet ik dit doen?”
steeds vaker:
“Wil ik dit?”
Een eenvoudige vraag om mee te nemen
Misschien hoef je de komende tijd helemaal geen grote verandering door te voeren.
Begin eens met observeren.
Wanneer merk jij dat je jezelf probeert te bewijzen?
Wanneer voelt rust ongemakkelijk?
Wanneer heb je de goedkeuring van anderen nodig?
Wanneer voelt een fout alsof die iets zegt over wie jij bent?
En misschien nog belangrijker:
Wat zou je doen als je niets hoefde te bewijzen?
Dat is geen eenvoudige vraag.
Maar misschien is het wel een waardevolle vraag.
Want uiteindelijk gaat zelfwaarde niet over jezelf ervan overtuigen dat je geweldig bent.
Het gaat misschien veel meer over het loslaten van de overtuiging dat je voortdurend moet bewijzen dat je goed genoeg bent.
Dus ga eens zitten.
Vijf minuten.
Niets hoeven.
Je hoofd mag aanstaan.
Je gedachten mogen komen.
Je hoeft niets op te lossen.
En misschien ontdek je daar iets wat we in ons drukke leven gemakkelijk vergeten:
Je hoeft niet altijd iets te doen om waardevol te zijn.
En daarom blijft voor mij voorlopig deze vraag staan:
Wat betekent zelfwaarde voor jou, als je even niets hoeft te presteren?
Lieve groet,
Roosje
Wil je hier eens verder over praten? Maak gerust een persoonlijk afspraak met mij. Soms begint een verandering met één goed gesprek.
